ห้องน้ำห้างโซนติดแอร์ ต้องคิด 2 เรื่องพร้อมกันเพื่อดูดกลิ่นและความชื้นออก
โพสต์เมื่อ : 11 พ.ค 2569 เวลา 8:28 น.
สำหรับ ห้องน้ำห้างที่อยู่ในโซนติดแอร์ ต้องคิด 2 เรื่องพร้อมกัน
1. พัดลมระบายอากาศ / Exhaust Fan เพื่อดูดกลิ่นและความชื้นออก
2. ขนาดแอร์ / Cooling Load เพราะลมที่ดูดทิ้งออกไป ต้องมีลมใหม่หรือ Transfer Air เข้ามาแทน ทำให้เกิดภาระความเย็น
หลักสำคัญคือ ห้องน้ำควรเป็นแรงดันลบเล็กน้อย เพื่อไม่ให้กลิ่นไหลออกไปโซนห้าง
1) แนวคิดระบบที่ใช้กับห้องน้ำห้างติดแอร์
รูปแบบทั่วไป:
ลมเย็นจากแอร์ / Supply Air → ห้องน้ำ → Exhaust Fan ดูดทิ้งออกนอกอาคาร
และให้
Exhaust Air > Supply Air
เพื่อให้ห้องน้ำเป็น Negative Pressure
ตัวอย่างการ Balance:
รายการ ปริมาณลม
Exhaust Fan 1,000 CFM
Supply Air จากแอร์ 750–850 CFM
Transfer Air จากโถงห้าง 150–250 CFM
แบบนี้กลิ่นจะไม่ดันออกจากห้องน้ำ แต่จะถูกดูดเข้าห้องน้ำแล้วระบายทิ้งครับ
2) วิธีคำนวณขนาดพัดลม Exhaust Fan
สำหรับห้องน้ำสาธารณะ หลายมาตรฐานอ้างอิงการระบายอากาศตามจำนวนสุขภัณฑ์ เช่น 50–70 CFM ต่อโถสุขภัณฑ์หรือโถปัสสาวะ โดยค่ามากหรือน้อยขึ้นกับลักษณะการใช้งานและการทำงานของพัดลม เช่น Continuous หรือ Intermittent
วิธีที่ 1: คิดตามจำนวนสุขภัณฑ์
Exhaust CFM = จำนวนสุขภัณฑ์ × 50 ถึง 70 CFM
สำหรับห้าง คนใช้งานเยอะ แนะนำเริ่มที่
70 CFM / Fixture
หรืออย่างน้อยตรวจเทียบกับ ACH อีกครั้ง
วิธีที่ 2: คิดตาม ACH
สูตร:
CFM = Room Volume × ACH / 1.699
โดยที่
* Room Volume = พื้นที่ × ความสูง หน่วย m³
* ACH = Air Change per Hour
* 1 CFM ≈ 1.699 m³/h
ค่าที่ใช้เบื้องต้นสำหรับห้องน้ำห้าง:
ประเภทห้องน้ำ ACH แนะนำเบื้องต้น
ห้องน้ำทั่วไป 10–12 ACH
ห้องน้ำห้าง / คนใช้เยอะ 12–15 ACH
ห้องน้ำกลิ่นแรง / ใช้งานหนัก 15–20 ACH
งานจริงให้คำนวณทั้ง 2 วิธี แล้วเลือกค่าที่มากกว่า
3) ตัวอย่างคำนวณขนาด Exhaust Fan
สมมติห้องน้ำห้างมีข้อมูลดังนี้:
* พื้นที่ห้องน้ำ = 60 m²
* ความสูงฝ้า = 2.70 m
* ปริมาตรห้อง = 60 × 2.70 = 162 m³
* สุขภัณฑ์รวม
* WC = 8 ชุด
* Urinal = 4 ชุด
* รวม = 12 Fixtures
วิธีที่ 1: คิดตาม Fixture
ใช้ 70 CFM / Fixture
Exhaust = 12 × 70
Exhaust = 840 CFM
วิธีที่ 2: คิดตาม ACH
เลือก 12 ACH สำหรับห้องน้ำห้าง
CFM = 162 × 12 / 1.699
CFM ≈ 1,144 CFM
สรุปเลือกพัดลม
เปรียบเทียบ:
วิธี ปริมาณลม
ตาม Fixture 840 CFM
ตาม ACH 1,144 CFM
เลือกค่ามากกว่า และเผื่อระบบ:
เลือก Exhaust Fan ≈ 1,200 CFM
ถ้ามีท่อลมยาว มี Elbow หลายตัว มี Fire Damper, Backdraft Damper, Louver หรือ Filter ควรเผื่อ Static Pressure เช่น
Exhaust Fan 1,200 CFM @ 150–250 Pa
4) วิธีคำนวณขนาดแอร์สำหรับห้องน้ำติดแอร์
โหลดแอร์ในห้องน้ำมี 2 ส่วนหลัก:
1. Room Load
เช่น ผนัง ไฟ คน อุปกรณ์ ความร้อนสะสม
2. Ventilation / Exhaust Makeup Load
คือภาระจากลมที่ถูกดูดทิ้งแล้วต้องมีลมใหม่เข้ามาแทน
สำหรับห้องน้ำในห้าง จุดที่ต้องระวังคือ ลม Exhaust เยอะมาก ถ้าออกแบบไม่ดี แอร์จะต้องรับโหลดสูงกว่าที่คิดครับ
5) กรณีที่ 1: Makeup Air มาจากอากาศภายนอกโดยตรง
กรณีนี้โหลดแอร์จะสูงมาก เพราะต้องเอาอากาศร้อนชื้นภายนอกมาทำให้เย็นและแห้ง
สูตรประมาณ:
Cooling Load = 4.5 × CFM × Δh
หน่วยเป็น BTU/h
โดยที่
* CFM = ปริมาณลมใหม่
* Δh = ความต่าง Enthalpy ของอากาศภายนอกกับอากาศในห้อง หน่วย BTU/lb
สำหรับกรุงเทพฯ อากาศภายนอกอาจประมาณ 35°C DB / 28°C WB
ห้องน้ำต้องการประมาณ 25°C, RH 55–60%
โดยประมาณ Δh อาจอยู่แถว 12–14 BTU/lb
ตัวอย่าง
Exhaust = 1,200 CFM
ถ้าใช้ Outside Air มาเติมทั้งหมด
สมมติ Δh = 13 BTU/lb
Cooling Load = 4.5 × 1,200 × 13
Cooling Load = 70,200 BTU/h
แปลงเป็น TR:
TR = 70,200 / 12,000
TR ≈ 5.85 TR
ดังนั้นถ้าเอา Fresh Air ภายนอกมาเติมเต็ม 1,200 CFM ต้องใช้แอร์ประมาณ
6 TR
นี่คือเหตุผลที่ห้องน้ำในห้างไม่ควรเอาอากาศภายนอกดิบ ๆ เข้ามาโดยตรงโดยไม่ผ่าน OAU / PAU / DOAS
6) กรณีที่ 2: Makeup Air มาจากโถงห้างที่ติดแอร์แล้ว
นี่เป็นวิธีที่ใช้บ่อยกว่า
แนวคิดคือให้ลมบางส่วนมาจากพื้นที่โถงห้างที่ถูกปรับอากาศแล้ว ผ่านช่อง Transfer หรือช่องใต้ประตู แล้ว Exhaust ออก
กรณีนี้โหลด Fresh Air หลักจะไปอยู่ที่ระบบ AHU/OAU ของห้าง ไม่ได้อยู่ที่แอร์ห้องน้ำทั้งหมด
ตัวอย่าง Air Balance:
รายการ ปริมาณลม
Exhaust Fan 1,200 CFM
Supply Air เข้า WC 900 CFM
Transfer Air จาก Mall 300 CFM
ห้องน้ำยังเป็นลบ เพราะ
Exhaust 1,200 CFM > Supply 900 CFM
ส่วนต่าง 300 CFM จะถูกดูดจากโถงห้างเข้าห้องน้ำ
7) คำนวณขนาดแอร์ห้องน้ำแบบ Practical
สำหรับห้องน้ำในห้าง ถ้า Makeup Air ส่วนใหญ่เป็นลมเย็นจากโถงห้างแล้ว ขนาดแอร์ในห้องน้ำมักคิดจาก:
Cooling Load ห้องน้ำ = Area Load + People Load + Lighting Load + ส่วนของ Fresh Air/Transfer Load ที่ต้องรับจริง
แบบเร็วสำหรับ Preliminary:
ลักษณะ ค่าเริ่มต้น
ห้องน้ำติดแอร์ทั่วไป 500–700 BTU/h·m²
ห้องน้ำห้างใช้งานมาก 700–900 BTU/h·m²
ห้องน้ำที่มี Fresh Air ร้อนเข้าเยอะ ต้องคำนวณจาก Enthalpy
ตัวอย่างคำนวณขนาดแอร์
พื้นที่ห้องน้ำ = 60 m²
ใช้ค่าเบื้องต้น = 700 BTU/h·m²
Cooling Load = 60 × 700
Cooling Load = 42,000 BTU/h
แปลงเป็น TR:
TR = 42,000 / 12,000
TR = 3.5 TR
ดังนั้นเลือกแอร์ประมาณ
4 TR
หรือประมาณ 48,000 BTU/h
แต่ต้องดู Air Balance ด้วย ถ้าต้องจ่ายลมเข้า 900 CFM แอร์ 4 TR อาจต้องเช็กว่าเครื่องสามารถจ่ายลมได้พอหรือไม่ เพราะโดยทั่วไปแอร์จะมีลมประมาณ:
350–450 CFM/TR
ถ้าเลือก 4 TR:
Supply Air ≈ 4 × 400 = 1,600 CFM
เพียงพอต่อการจ่ายลม 900 CFM แต่ต้องปรับ Damper และไม่ควรจ่ายลมแรงเกินจนห้องน้ำกลายเป็นแรงดันบวก
😎 สรุปตัวอย่างเลือกอุปกรณ์
จากตัวอย่างห้องน้ำห้าง:
* พื้นที่ = 60 m²
* สูง = 2.7 m
* Fixture = 12 ชุด
* ต้องการห้องเป็น Negative Pressure
Exhaust Fan
เลือกจาก ACH ได้ประมาณ 1,144 CFM
เผื่อระบบ
เลือก Exhaust Fan = 1,200 CFM @ 150–250 Pa
Air Conditioning
กรณี Makeup Air มาจากโถงห้างที่ติดแอร์แล้ว:
เลือกแอร์ประมาณ 4 TR หรือ 48,000 BTU/h
จ่ายลมเข้า WC ประมาณ:
850–950 CFM
แล้วให้ Transfer Air จากโถงห้างเข้าเพิ่มประมาณ:
250–350 CFM
Air Balance ที่แนะนำ
รายการ ค่าออกแบบ
Exhaust Air 1,200 CFM
Supply Air จากแอร์ 900 CFM
Transfer Air จากโถงห้าง 300 CFM
สถานะห้อง Negative Pressure
9) ขนาดช่อง Transfer Air
ถ้าต้องการ Transfer Air = 300 CFM
แปลงเป็น m³/s:
300 CFM × 0.000472 = 0.142 m³/s
ถ้ากำหนดความเร็วลมผ่านช่อง Transfer ประมาณ 1.5 m/s
Free Area = 0.142 / 1.5
Free Area ≈ 0.095 m²
ถ้าใช้ Louver ที่มี Free Area 50%
Gross Area = 0.095 / 0.5
Gross Area ≈ 0.19 m²
เช่น ขนาดประมาณ
400 × 500 mm
หรือใกล้เคียง แล้วดู Free Area จาก Catalogue จริงอีกครั้ง
10) ข้อควรระวังในการออกแบบ
* อย่าให้ Supply Air มากกว่า Exhaust เพราะกลิ่นจะดันออกไปโถงห้าง
* ไม่ควร Return Air จากห้องน้ำกลับเข้า AHU รวม
* Exhaust ควรทิ้งออกนอกอาคาร ไม่ควรปล่อยเข้าฝ้า
* จุดดูด Exhaust ควรอยู่ใกล้โถสุขภัณฑ์ / พื้นที่กลิ่น / ด้านบน
* ควรมี Access Door สำหรับล้างพัดลมและท่อลม
* ถ้ามีท่อยาวมาก ต้องคำนวณ Static Pressure จริง
* ถ้าต้องการประหยัดพลังงาน อาจใช้ Heat Recovery กับ Exhaust ได้ แต่ต้องระวังการรั่วปนเปื้อนกลิ่นกลับเข้าระบบ
สูตรจำง่าย
ขนาดพัดลม
Exhaust CFM = เลือกค่าสูงสุดจาก
* Fixture × 50–70 CFM
* Room Volume × ACH / 1.699
ขนาดแอร์
ถ้า Fresh Air จากภายนอกโดยตรง:
BTU/h = 4.5 × CFM × Δh
ถ้า Makeup Air มาจากโถงห้างที่ติดแอร์แล้ว:
BTU/h ≈ พื้นที่ × 700–900 BTU/h·m²
สำหรับห้องน้ำห้างตัวอย่างนี้ สรุปได้ว่า:
Exhaust Fan ≈ 1,200 CFM
Air Conditioning ≈ 4 TR
Supply Air ≈ 900 CFM
Transfer Air ≈ 300 CFM